Hậu bầu cử ở bang Sachsen-Anhalt: Tưởng thắng mà hóa ra chưa hẳn

Cơn “động đất chính trị 9 độ Richter” ở bang Sachsen-Anhalt qua đi đã gần một tuần nhưng những “dư chấn” của nó dường như chưa dừng lại, cả ở cấp độ địa phương (bang) lẫn Liên bang.

---

Foto: Kết quả bầu cử ở bang Sachsen-Anhalt (Đức) đã gây bất ngờ tại châu Âu. Ảnh: Reuters/HNM

---

Năm nay cũng có thể là năm “siêu bầu cử” vì có đến ba cuộc bầu cử cấp bang: Chủ nhật vừa qua (06/9) và chủ nhật tới (20/9) ở bang Mecklenburg-Vorpommern và bang Berlin. Tuy chỉ là bầu cử cấp địa phương nhưng nó lại có tác động lớn đến chính trường Trung ương.

Kết quả bầu cử vừa qua thì đã rõ. Đảng cực hữu “Giải pháp cho nước Đức” (Alternative für Deutschland, AfD) đại thắng với số phiếu bầu lên đến 43,8%, chưa từng có trên chính trường Đức. Dù ở nhiều nơi AfD cũng có tỷ lệ bầu hoặc tín nhiệm cao qua các đợt thăm dò dư luận, nhưng chưa từng cao ngất ngưởng như lần này ở Magdeburg (“haushoch”). Đó cũng chính là lý do mà ban lãnh đạo đảng này ở Berlin và Magdeburg say sưa hình dung tương lai gần chiếm quyền lãnh đạo ở cấp Liên bang (và có thể có nữ Thủ tướng đầu tiên của AfD), còn chức Thủ hiến ở bang Sachsen-Anhalt thì… như sự việc đã rồi, là lẽ đương nhiên (?!).

Kể từ khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai (WW2) đến nay, một chính đảng tự coi mình là “cánh hữu”, thường bị các đảng phái còn lại liệt vào dạng “cực hữu”, “cực đoan cánh hữu”, tự tin nói mình nhận được sự ủng hộ của đa số cử tri “để lập chính phủ”. Trước đó, AfD cố gắng lắm cũng chỉ có một vài vị trí nhỏ ở các địa phương, còn đa phần thuộc lực lượng đối lập. Ở Quốc hội Liên bang (Bundestag), đảng này còn giành chức “Thủ lĩnh phe đối lập” tại Nghị viện do có số phiếu khá cao.

Cầm quyền hay đối lập?

Ban đầu, ban lãnh đạo AfD Sachsen-Anhalt khá tự tin về việc đạt đa số phiếu tuyệt đối để tự mình lập chính phủ mà không cần liên minh với một đảng nào khác. Nhưng trớ trêu thay, dù đạt số phiếu “ngất ngưởng” như vậy, vẫn còn thiếu 3 ghế (phiếu) ở Nghị viện để có đa số phiếu lập chính phủ mới. Như vậy, họ phải tìm đâu ra 3 lá phiếu này trong vòng 30 ngày kể từ khi có kết quả bầu cử; sau ngày đó, nếu không đạt đủ số phiếu tín nhiệm thì tình hình sẽ khác.
Đáng nói là trước bầu cử, AfD tin rằng có một số nghị sĩ thuộc Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) sẽ ngầm bỏ phiếu ủng hộ, thậm chí “trở cờ” chạy sang phía AfD, hay nhóm nghị sĩ BSW (Bündnis Sahra Wagenknecht) với số phiếu 7,4% sẽ ủng hộ để AfD có tỷ lệ đa số ổn định lập chính phủ.

Theo quy trình thông thường sau các cuộc bầu cử ở Đức, đảng có số phiếu cao nhất sẽ gửi thư mời các đảng chính trị có chân trong Nghị viện họp với mình để “hiệp thương”. Đảng AfD cũng làm vậy, nhưng đáng buồn là tất cả các đảng đều công khai từ chối, không ai muốn ngồi chung bàn với các thế lực cực hữu. Các đảng viên CDU mà trước ngày bầu cử có vẻ nghiêng về ủng hộ ứng viên Siegmund của AfD nay cũng “quay xe”. Khả năng “trở cờ” chắc chắn cũng sẽ không xảy ra. Vậy cho đến nay, AfD chỉ còn trông chờ vào sự ủng hộ của một số nghị sĩ thuộc nhóm BSW.

Ứng viên hàng đầu của AfD bang Sachsen-Anhalt, ông Markus Ulrich Siegmund (25/10/1990), khá thận trọng khi cho biết ông chỉ muốn lãnh đạo một chính phủ ổn định, có nghĩa là phải có số phiếu ủng hộ tuyệt đối, chứ không phải một “chính phủ thiểu số” phụ thuộc vào sự “ủng hộ ngầm” (Duldung) từ các đảng khác. Thậm chí, ông ta còn nghĩ đến khả năng bầu cử lại (Neuwahl).

Còn khả năng AfD vẫn ở lại Nghị viện với vai trò “thủ lĩnh đối lập” có vẻ cũng không thực tế, vì tất cả các đảng chính trị còn lại nếu có hợp sức cùng nhau cũng chưa chắc có đủ số phiếu quá bán. Hơn nữa, các đảng này đã tự đặt cho mình những “bức tường lửa” (Brandmauer), như CDU và SPD (Đảng Dân chủ Xã hội) không hợp tác với Đảng cánh tả (Die Linke) và cả AfD, với lập luận là không hợp tác hay liên minh với những lực lượng “phi dân chủ”, dù hữu hay tả.

Nhiều điều khó hiểu

Đối với người “ngoại đạo”, “ngoại quốc” thì bản thân cuộc bầu cử này cũng có nhiều cái “lạ”.

Cái lạ đầu tiên là thực tế hiện tại của AfD với tư cách là một đảng chính trị ở Đức. Cương lĩnh của đảng này rõ ràng có nhiều nội dung cực hữu, nhất là trong vấn đề nhập cư, và cũng bị cơ quan Bảo vệ Hiến pháp Liên bang (Bundesverfassungsschutz) liệt vào diện “phải theo dõi đặc biệt”, do có những phát ngôn hay hành động của nhiều đảng viên đảng này bị nghi ngờ là “vi hiến”. Nhưng tại Quốc hội Liên bang, AfD lại là thủ lĩnh phe đối lập do có tỷ lệ phiếu bầu cao nhất.

Ngay tại Magdeburg, AfD Sachsen-Anhalt cũng bị cơ quan Bảo vệ Hiến pháp bang chính thức liệt vào diện “chắc chắn có xu hướng cực hữu” (gesicherter Rechtsextremismus) và phải theo dõi đặc biệt. Ấy thế mà họ lại được tín nhiệm của hơn 40% cử tri và nếu họ cầm quyền thì số phận của cơ quan Bảo vệ Hiến pháp này sẽ ra sao, vì họ trực thuộc Bộ Nội vụ (sẽ, có thể) do một đảng viên AfD làm Bộ trưởng.

Thêm nữa, sắp tới đến lượt bang Sachsen-Anhalt là lãnh đạo theo nguyên tắc luân phiên của “Hội nghị Thủ hiến” (Ministerpräsidentenkonferenz), một cơ chế trao đổi, thống nhất chính sách và hành động của các bang. Các bang khác vừa rồi đã bàn đến khả năng nếu người của AfD lên làm Thủ hiến Sachsen-Anhalt thì sẽ ngăn không để ông này làm lãnh đạo Hội nghị. Ở cấp Liên bang, các đảng chính trị khác cũng đã nhiều lần thành công trong việc ngăn cản nghị sĩ Quốc hội thuộc AfD làm chủ tịch các ủy ban của Quốc hội dù họ chiếm đa số.

Câu chuyện về việc đệ đơn lên Tòa án Hiến pháp Liên bang (Bundesverfassungsgericht) ở Karlsruhe để cấm đảng AfD vừa qua lại được nhắc đến với nhiều ý kiến trái chiều.

Tương lai của một chính phủ ổn định tại Magdeburg sẽ như thế nào là điều đến nay, dù đã một tuần trôi qua và thời hạn chỉ còn lại ba tuần, vẫn chưa có gì chắc chắn. Liệu ông Siegmund có làm được Thủ hiến hay tổ chức bầu cử lại, thậm chí 5 đảng còn lại có ngồi được với nhau để có một phương án khả dĩ ngăn cản được dòng lũ cực hữu đang lan tràn, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cục diện chính trị ở Liên bang và cả châu Âu.

Cầu mong một giải pháp tốt đẹp nhất cho hơn 2 triệu người dân Sachsen-Anhalt, trong đó có gần 200 nghìn người nước ngoài, để họ có cuộc sống bình an, hạnh phúc./.

Nguyễn Hữu Tráng (Berlin)